EN ISO 20345 to międzynarodowa norma określająca wymagania dla obuwia bezpiecznego, czyli obuwia wyposażonego w podnosek chroniący palce stóp przed uderzeniem i zgnieceniem. W 2022 roku norma została zaktualizowana, a zmiany objęły m.in. klasy ochrony, oznaczenia odporności na przebicie, testy antypoślizgowości oraz dodatkowe właściwości obuwia.
W artykule odnosimy się do aktualnego podejścia wynikającego z EN ISO 20345:2022. W praktyce na rynku nadal można spotkać obuwie certyfikowane według wcześniejszej wersji normy, dlatego przy zakupie warto sprawdzać oznaczenia, deklarację zgodności oraz datę certyfikacji produktu.
EN ISO 20345 – czego dotyczy
EN ISO 20345 określa minimalne wymagania dla obuwia bezpiecznego stosowanego jako środek ochrony indywidualnej. Podstawowym elementem takiego obuwia jest podnosek ochronny, który musi wytrzymać uderzenie o energii 200 J oraz nacisk 15 kN.
W języku potocznym często mówi się o „obuwiu ochronnym”, jednak technicznie EN ISO 20345 dotyczy obuwia bezpiecznego. Obuwie ochronne w ścisłym znaczeniu odnosi się do normy EN ISO 20346, gdzie podnosek badany jest przy niższej energii uderzenia. Dla działów BHP i zakupów ta różnica ma znaczenie, ponieważ wpływa na dobór obuwia do oceny ryzyka zawodowego.
Co reguluje EN ISO 20345?
Obuwie bezpieczne ma ograniczać ryzyko urazów stóp wynikających z zagrożeń mechanicznych, środowiskowych, chemicznych lub termicznych. Sama zgodność z normą nie oznacza jednak, że dany model sprawdzi się na każdym stanowisku. Obuwie należy dobrać do rodzaju pracy, podłoża, temperatury, wilgotności, kontaktu z substancjami oraz poziomu ryzyka.
Podstawowe wymagania EN ISO 20345 obejmują m.in.:
- podnosek odporny na uderzenie o energii 200 J i nacisk 15 kN,
- minimalną długość i wytrzymałość podnoska,
- wysokość cholewki,
- wymagania dotyczące materiałów wykonania,
- grubość i odporność podeszwy na ścieranie,
- podstawową odporność na poślizg,
- wymagania dotyczące przepuszczalności i absorpcji pary wodnej dla wierzchniej warstwy obuwia,
- oznakowanie, instrukcję użytkowania oraz informacje producenta.
Obuwie spełniające wyłącznie podstawowe wymagania normy oznacza się symbolem SB. Dodatkowe oznaczenia informują o konkretnych właściwościach ochronnych, np. odporności na przebicie, wodoodporności, izolacji od zimna lub odporności podeszwy na gorące podłoże.
Dodatkowe oznaczenia w EN ISO 20345
Poza klasami SB, S1, S2, S3, S4, S5, S6 i S7 norma przewiduje także oznaczenia dodatkowe. To one często decydują o tym, czy dany model rzeczywiście odpowiada warunkom pracy.
- P – odporność na przebicie podeszwy, najczęściej przy zastosowaniu metalowej wkładki antyprzebiciowej,
- PL – odporność na przebicie przy niemetalowej wkładce, testowanej gwoździem 4,5 mm,
- PS – odporność na przebicie przy niemetalowej wkładce, testowanej cieńszym gwoździem 3,0 mm,
- C – właściwości przewodzące,
- A – właściwości antystatyczne,
- E – absorpcja energii w części piętowej,
- HI – izolacja spodu od ciepła,
- CI – izolacja spodu od zimna,
- WR – wodoodporność całego obuwia,
- WPA – odporność cholewki na przepuszczanie i absorpcję wody,
- M – ochrona śródstopia,
- AN – ochrona kostki,
- CR – odporność cholewki na przecięcie,
- FO – odporność podeszwy na oleje i paliwa,
- HRO – odporność podeszwy na kontakt z gorącym podłożem, najczęściej do 300°C,
- SR – dodatkowy test odporności na poślizg,
- LG – przyczepność podeszwy na szczeblach drabiny,
- SC – odporność nakładki noska na ścieranie.
Warto zwrócić uwagę, że oznaczenie FO, czyli odporność podeszwy na oleje i paliwa, nie jest już automatycznie przypisane do każdej klasy ochrony. Jeżeli ta właściwość jest potrzebna na stanowisku pracy, należy sprawdzić ją osobno na oznaczeniu produktu.
Poziomy ochrony obuwia bezpiecznego EN ISO 20345
Aktualna norma EN ISO 20345 wyróżnia kilka podstawowych kategorii obuwia bezpiecznego. Każda z nich wskazuje minimalny zestaw właściwości, które musi spełniać dany model.
- SB – podstawowe wymagania normy, w tym podnosek odporny na uderzenie 200 J.
- S1 – SB + zabudowana pięta, właściwości antystatyczne (A) i absorpcja energii w pięcie (E).
- S2 – jak S1 + odporność cholewki na przepuszczanie i absorpcję wody (WPA).
- S3 – jak S2 + odporność na przebicie podeszwy (P, PL lub PS) oraz urzeźbiona podeszwa.
- S4 – obuwie klasy II, wykonane z gumy lub tworzywa sztucznego; spełnia wymagania S1 i jest wodoodporne z uwagi na konstrukcję materiałową.
- S5 – jak S4 + odporność na przebicie podeszwy (P, PL lub PS) oraz urzeźbiona podeszwa.
- S6 – jak S2 + wodoodporność całego obuwia (WR).
- S7 – jak S3 + wodoodporność całego obuwia (WR).
Obuwie klasy I to najczęściej obuwie wykonane ze skóry, tekstyliów lub innych materiałów z wyłączeniem obuwia całogumowego i całotworzywowego. Do tej grupy należą m.in. S1, S2, S3, S6 i S7. Obuwie klasy II to obuwie wykonane w całości z gumy lub tworzywa sztucznego, np. S4 i S5.
P, PL i PS – co oznacza odporność na przebicie?
Jedną z ważniejszych zmian w EN ISO 20345:2022 jest dokładniejsze rozróżnienie odporności podeszwy na przebicie. W praktyce ma to znaczenie szczególnie w budownictwie, magazynach, przemyśle ciężkim, zakładach produkcyjnych i wszędzie tam, gdzie pracownik może nadepnąć na gwóźdź, drut, opiłki lub inne ostre elementy.
- P – odporność na przebicie przy metalowej wkładce antyprzebiciowej, testowanej gwoździem 4,5 mm.
- PL – odporność na przebicie przy niemetalowej wkładce, testowanej gwoździem 4,5 mm.
- PS – odporność na przebicie przy niemetalowej wkładce, testowanej gwoździem 3,0 mm.
Wkładki metalowe i niemetalowe różnią się konstrukcją oraz zachowaniem w pracy. Metalowa wkładka zwykle zapewnia wysoką odporność punktową, ale może być mniej elastyczna. Wkładki niemetalowe są lżejsze i często bardziej komfortowe, ale ich skuteczność zależy od klasy PL lub PS. Wybór powinien wynikać z rodzaju zagrożeń na stanowisku.
S1, S1P, S3, S7 – jak czytać oznaczenia w praktyce?
Oznaczenia obuwia bezpiecznego często składają się z kategorii głównej oraz dodatkowych symboli. Przykładowo:
- S1 – sprawdzi się w suchych warunkach, gdzie potrzebna jest ochrona palców, właściwości antystatyczne i amortyzacja pięty.
- S1P – jak S1, ale z dodatkową odpornością na przebicie podeszwy.
- S1PL lub S1PS – jak S1, ale z niemetalową wkładką antyprzebiciową testowaną odpowiednio gwoździem 4,5 mm lub 3,0 mm.
- S3 – obuwie z odpornością cholewki na wodę, odpornością na przebicie i urzeźbioną podeszwą.
- S7 – obuwie z właściwościami S3 oraz wodoodpornością całego obuwia.
Dla osoby odpowiedzialnej za zakup obuwia najważniejsze jest to, aby nie wybierać kategorii „na zapas” bez analizy warunków pracy. Wyższa kategoria nie zawsze oznacza lepszy wybór, jeśli obuwie będzie zbyt ciężkie, mniej przewiewne lub niepotrzebnie ograniczy komfort pracownika.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze obuwia bezpiecznego?
Dobór obuwia zgodnego z EN ISO 20345 powinien wynikać z oceny ryzyka zawodowego. Norma określa wymagania techniczne, ale to warunki pracy decydują, które właściwości będą rzeczywiście potrzebne.
Przy wyborze warto sprawdzić:
- czy występuje ryzyko uderzenia lub zmiażdżenia palców,
- czy pracownik może nadepnąć na ostre elementy,
- czy podłoże jest mokre, śliskie, zaolejone lub nierówne,
- czy potrzebna jest ochrona przed zimnem, ciepłem lub gorącym podłożem,
- czy środowisko wymaga właściwości antystatycznych, przewodzących lub ESD,
- czy obuwie będzie używane wewnątrz, na zewnątrz czy w obu środowiskach,
- czy konieczna jest wodoodporność całego obuwia, czy wystarczy odporność cholewki na absorpcję wody,
- czy pracownik często korzysta z drabin, rusztowań lub podestów.
W praktyce równie ważny jak norma jest komfort użytkowania. Zbyt ciężkie, źle dobrane lub nieoddychające obuwie może powodować zmęczenie, otarcia i niechęć do prawidłowego stosowania ŚOI. Dlatego warto testować modele na stanowiskach pracy i zbierać feedback od pracowników.
Najczęstsze błędy przy zakupie obuwia ochronnego
- wybór obuwia wyłącznie na podstawie ceny, bez analizy zagrożeń,
- mylenie obuwia roboczego, zawodowego, ochronnego i bezpiecznego,
- zakup S1 do środowiska, w którym potrzebna jest ochrona przed przebiciem podeszwy,
- nieuwzględnienie rodzaju podłoża i ryzyka poślizgu,
- brak sprawdzenia, czy wymagane są właściwości WR, WPA, HRO, CI lub HI,
- zakładanie, że każde obuwie S3 ma takie same właściwości,
- pomijanie komfortu, rozmiarówki i dopasowania do realnej pracy.
Najlepsze efekty daje podejście procesowe: ocena ryzyka, dobór właściwej klasy, testy użytkowe, kontrola zużycia i regularna wymiana obuwia, gdy traci ono swoje właściwości ochronne.
FAQ – EN ISO 20345
Czy EN ISO 20345 dotyczy każdego obuwia roboczego?
Nie. EN ISO 20345 dotyczy obuwia bezpiecznego z podnoskiem odpornym na uderzenie 200 J. Zwykłe obuwie robocze lub zawodowe może nie spełniać tej normy, jeśli nie ma wymaganej ochrony palców.
Czym różni się S1 od S3?
S1 obejmuje m.in. podnosek, zabudowaną piętę, właściwości antystatyczne i absorpcję energii w pięcie. S3 dodatkowo obejmuje odporność cholewki na wodę, odporność podeszwy na przebicie oraz urzeźbioną podeszwę.
Czy S7 jest lepsze niż S3?
S7 ma właściwości S3 oraz wodoodporność całego obuwia WR. Nie zawsze oznacza to jednak lepszy wybór. Jeśli pracownik pracuje w suchym środowisku, S7 może być niepotrzebne i mniej komfortowe niż lżejsze obuwie S3.
Co oznacza PS w obuwiu ochronnym?
PS oznacza odporność podeszwy na przebicie przy zastosowaniu niemetalowej wkładki testowanej cieńszym gwoździem 3,0 mm. To ważne tam, gdzie zagrożeniem są bardzo cienkie i ostre elementy.
Czy obuwie S3 zawsze jest wodoodporne?
Nie w pełnym znaczeniu. S3 obejmuje odporność cholewki na przepuszczanie i absorpcję wody, czyli WPA. Pełną wodoodporność całego obuwia oznacza symbol WR, występujący np. w kategorii S7.
Podsumowanie
EN ISO 20345 to podstawowa norma dla obuwia bezpiecznego z podnoskiem ochronnym. Określa wymagania techniczne, klasy ochrony oraz dodatkowe oznaczenia, które pomagają dobrać obuwie do konkretnych zagrożeń na stanowisku pracy.
Dobór obuwia nie powinien opierać się wyłącznie na oznaczeniu S1, S3 czy S7. Kluczowe znaczenie ma ocena ryzyka zawodowego, rodzaj podłoża, obecność wilgoci, ostrych elementów, temperatury, substancji chemicznych oraz wymagania dotyczące komfortu pracy. W razie wątpliwości warto skonsultować wybór ze służbą BHP, producentem lub dostawcą ŚOI.
