Rękawice spawalnicze dobiera się przede wszystkim do metody spawania, poziomu temperatury, ilości odprysków oraz wymaganej precyzji ruchów. Inne rękawice sprawdzą się przy spawaniu MIG/MAG i MMA, gdzie ważniejsza jest wyższa odporność na ciepło i odpryski, a inne przy TIG, gdzie kluczowe znaczenie ma czucie w palcach i swoboda operowania uchwytem.
Dobór rękawic powinien wynikać z oceny ryzyka zawodowego i realnych warunków pracy. Sama informacja, że rękawice są „spawalnicze”, nie wystarcza. Trzeba sprawdzić ich typ, normy, materiał wykonania, długość mankietu, odporność mechaniczną i termiczną oraz dopasowanie do pozostałych środków ochrony indywidualnej.
Metody spawania – wpływ na wybór rękawic
To, jakie rękawice spawalnicze zostaną wybrane, zależy w dużym stopniu od metody spawania, z której korzysta pracownik. Każda technika generuje inny poziom ciepła, odprysków, promieniowania i wymaga innej precyzji pracy dłoni.
Do najpopularniejszych metod spawania należą:
- MIG/MAG – spawanie w osłonie gazowej. Polega na topieniu drutu spawalniczego, który tworzy spoinę. Do ochrony stosuje się gaz osłonowy, który ogranicza dostęp tlenu i azotu z powietrza do spoiny oraz łuku spawalniczego. MIG (Metal Inert Gas) wykorzystuje gazy obojętne, np. argon lub hel, natomiast MAG (Metal Active Gas) wykorzystuje gazy aktywne, m.in. dwutlenek węgla lub mieszanki argonu z CO₂. MIG stosuje się najczęściej do metali nieżelaznych, a MAG do stali.
- MMA – spawanie elektrodą otuloną. MMA (Manual Metal Arc) wykorzystuje topliwą elektrodę, której rdzeń staje się spoiwem. Podczas topienia otulina uwalnia gazy ochronne, które odcinają dostęp powietrza do jeziorka spawalniczego. To metoda wszechstronna i mobilna, często stosowana w pracach terenowych, montażowych i naprawczych, ponieważ nie wymaga zewnętrznego źródła gazu osłonowego.
- TIG – spawanie nietopliwą elektrodą wolframową. TIG (Tungsten Inert Gas) wykorzystuje elektrodę odporną na wysoką temperaturę i topnienie. Łuk spawalniczy topi metal w osłonie gazu obojętnego. Metoda TIG jest ceniona za precyzję i jakość spoiny, dlatego stosuje się ją m.in. w przemyśle lotniczym, motoryzacyjnym, spożywczym i przy spawaniu cienkich elementów.
Jak dobrać rękawice do MIG/MAG?
Przy spawaniu MIG/MAG rękawice powinny zapewniać dobrą ochronę przed odpryskami, ciepłem kontaktowym i promieniowaniem cieplnym. W tej metodzie występuje więcej odprysków niż przy TIG, dlatego zwykle wybiera się rękawice grubsze, z dłuższym mankietem i wyższą odpornością termiczną.
W praktyce do MIG/MAG najczęściej stosuje się rękawice:
- typu A według EN 12477,
- wykonane z grubej skóry bydlęcej dwoinowej,
- z długim mankietem chroniącym nadgarstek i przedramię,
- szyte nićmi odpornymi na wysoką temperaturę, np. aramidowymi,
- zapewniające dobrą odporność na małe rozpryski stopionego metalu.
W tej metodzie precyzja nadal ma znaczenie, ale zwykle nie jest tak krytyczna jak przy TIG. Ważniejsza jest ochrona przed czynnikami termicznymi i mechanicznymi.
Jak dobrać rękawice do MMA?
Spawanie MMA wiąże się z wysoką temperaturą, odpryskami, żużlem i częstą pracą w trudniejszych warunkach terenowych. Rękawice do MMA powinny być odporne, długie i dobrze chronić dłoń oraz nadgarstek przed iskrami i rozgrzanymi cząstkami.
W przypadku MMA zwykle sprawdzają się rękawice:
- typu A według EN 12477,
- z grubej skóry dwoinowej, najczęściej bydlęcej,
- z wydłużonym mankietem,
- o dobrej odporności na ścieranie i rozdarcie,
- zwiększające ochronę przy pracy w pozycjach wymuszonych i przy większej ilości odprysków.
Przy MMA nie warto wybierać zbyt cienkich rękawic tylko ze względu na wygodę. Jeżeli stanowisko generuje dużą ilość odprysków i ciepła, priorytetem powinna być ochrona termiczna oraz trwałość materiału.
Jak dobrać rękawice do TIG?
Spawanie TIG wymaga dużej precyzji i dobrego czucia w palcach. Spawacz musi swobodnie operować uchwytem, drutem dodatkowym i kontrolować prowadzenie spoiny. Dlatego przy TIG często stosuje się cieńsze rękawice, które zapewniają większą zręczność, ale mają niższy poziom ochrony termicznej niż rękawice do MIG/MAG lub MMA.
Do TIG najczęściej wybiera się rękawice:
- typu B według EN 12477,
- wykonane z miękkiej skóry koziej lub innej cienkiej skóry licowej,
- dobrze dopasowane do dłoni,
- zapewniające wysoką manualność i precyzję chwytu,
- stosowane tam, gdzie ilość odprysków i obciążenie cieplne są niższe niż przy MMA lub MIG/MAG.
Warto pamiętać, że rękawice typu B nie są uniwersalnym rozwiązaniem dla wszystkich prac spawalniczych. Ich zaletą jest zręczność, ale przy większym narażeniu na odpryski, żar i kontakt z rozgrzanymi elementami mogą nie zapewniać wystarczającej ochrony.
Materiały wykonania rękawic spawalniczych
Wybór materiału rękawic spawalniczych zależy od metody spawania i charakteru pracy. Rękawice spawalnicze są zwykle wykonane z odpowiednio przygotowanej skóry zwierzęcej oraz nici odpornych na wysoką temperaturę, np. nici aramidowych.
Najczęściej spotykane materiały to:
- skóra bydlęca dwoinowa – grubsza, odporna na ciepło, iskry i odpryski; często stosowana przy MIG/MAG i MMA,
- skóra kozia licowa – cieńsza, miękka i elastyczna; wykorzystywana przy TIG, gdzie ważna jest precyzja,
- skóra świńska lub wołowa licowa – stosowana w wybranych modelach, zależnie od wymaganej trwałości i komfortu,
- podszewki termoizolacyjne – wykorzystywane w rękawicach do prac o większym obciążeniu cieplnym,
- nici aramidowe – zwiększają odporność szwów na temperaturę i przepalenie.
Grubszy materiał zwykle oznacza wyższą ochronę przed temperaturą i odpryskami, ale mniejszą precyzję. Cieńszy materiał poprawia czucie w palcach, lecz może oznaczać niższą odporność termiczną. Dlatego nie ma jednego modelu rękawic odpowiedniego do każdej metody spawania.
Rękawice spawalnicze – obowiązujące normy
Rękawice spawalnicze są środkami ochrony indywidualnej, dlatego powinny być oznakowane zgodnie z odpowiednimi normami i posiadać informacje od producenta. Przy wyborze należy zwrócić uwagę przede wszystkim na EN ISO 21420, EN 12477, EN 407 i EN 388.
EN ISO 21420
EN ISO 21420:2020 zastąpiła wcześniejszą normę EN 420. Dotyczy ogólnych wymagań i metod badań dla rękawic ochronnych. Reguluje m.in. projekt, konstrukcję, nieszkodliwość materiałów, komfort, skuteczność, oznakowanie oraz informacje dostarczane przez producenta.
Ta norma nie określa ochrony przed konkretnym zagrożeniem spawalniczym. Jest normą ogólną, stosowaną razem z normami szczegółowymi.
EN 12477
EN 12477 to norma określająca wymagania dla rękawic ochronnych stosowanych podczas spawania ręcznego, cięcia oraz procesów pokrewnych. Łączy wymagania norm EN 388 i EN 407, czyli ochrony przed zagrożeniami mechanicznymi i termicznymi.
Norma EN 12477 dzieli rękawice spawalnicze na dwa typy:
- Typ A – rękawice zapewniające wyższy poziom ochrony przed czynnikami mechanicznymi i termicznymi, ale mniejszą zręczność. Stosuje się je głównie przy MIG/MAG, MMA oraz innych pracach, w których występuje większe ryzyko odprysków i kontaktu z ciepłem.
- Typ B – rękawice zapewniające większą manualność i precyzję, ale niższy poziom ochrony termicznej. Najczęściej stosuje się je przy spawaniu TIG.
Oznaczenie typu A lub B powinno być jednym z podstawowych kryteriów wyboru rękawic do konkretnej metody spawania.
EN 407
EN 407 określa wymagania dotyczące rękawic chroniących przed zagrożeniami termicznymi, czyli działaniem ciepła i ognia. Norma opisuje metody badań i klasyfikacji rękawic pod kątem kilku rodzajów oddziaływania ciepła.
Wyróżnia się sześć obszarów oceny, zwykle oznaczanych literami od A do F:
- A – ograniczone rozprzestrzenianie się płomienia,
- B – odporność na ciepło kontaktowe,
- C – odporność na ciepło konwekcyjne,
- D – odporność na promieniowanie cieplne,
- E – odporność na małe rozpryski stopionego metalu,
- F – odporność na duże ilości stopionego metalu.
Wyniki testów są podawane w skali od 0 do 4, gdzie 4 oznacza najwyższy poziom ochrony w danym parametrze. Znak X oznacza, że danego testu nie wykonano lub nie dotyczy on konkretnego produktu.
EN 388
Norma EN 388 zawiera wymagania względem rękawic chroniących przed czynnikami mechanicznymi, takimi jak ścieranie, przecięcie, rozdzieranie i przekłucie. W pracy spawalniczej ma znaczenie m.in. przy kontakcie z ostrymi krawędziami, elementami metalowymi, narzędziami i powierzchniami roboczymi.
Poświęciliśmy tej normie osobny artykuł, w którym opisujemy, jak czytać oznaczenia EN 388 i na czym polegają testy odporności rękawic.
Typ A czy typ B – co wybrać?
Najprostsza zasada jest taka: jeżeli priorytetem jest ochrona przed ciepłem, odpryskami i czynnikami mechanicznymi, zwykle wybiera się rękawice typu A. Jeżeli priorytetem jest precyzja, czucie w palcach i kontrola uchwytu, częściej wybiera się typ B.
| Metoda spawania | Zwykle wybierany typ rękawic | Najważniejsza cecha |
|---|---|---|
| MIG/MAG | Typ A | ochrona przed ciepłem i odpryskami |
| MMA | Typ A | odporność termiczna i mechaniczna |
| TIG | Typ B | precyzja i zręczność dłoni |
| cięcie i prace pokrewne | najczęściej typ A | wyższa ochrona przed odpryskami i ciepłem |
Tabela ma charakter orientacyjny. Ostateczny dobór rękawic powinien uwzględniać ocenę ryzyka, parametry procesu, czas ekspozycji, pozycję pracy, temperaturę elementów oraz wymagania wewnętrzne zakładu.
Na co jeszcze zwrócić uwagę przy wyborze rękawic spawalniczych?
Normy i typ rękawic to podstawa, ale w praktyce liczą się także szczegóły konstrukcyjne. Rękawice powinny nie tylko chronić, ale też umożliwiać bezpieczną i wygodną pracę przez całą zmianę.
Przy wyborze warto sprawdzić:
- długość mankietu – im większe ryzyko odprysków, tym większe znaczenie ma ochrona nadgarstka i przedramienia,
- grubość materiału – wpływa na ochronę termiczną, ale też na precyzję,
- rodzaj skóry – skóra dwoinowa lepiej sprawdza się przy większych obciążeniach, a kozia przy precyzyjnej pracy,
- jakość szwów – szwy powinny być odporne na temperaturę i umieszczone tak, aby nie utrudniały chwytu,
- dopasowanie rozmiaru – zbyt luźna rękawica pogarsza chwyt, a zbyt ciasna ogranicza ruch i może szybciej się zużywać,
- kompatybilność z innymi ŚOI – np. rękawami ochronnymi, odzieżą trudnopalną, przyłbicą i obuwiem ochronnym.
Najczęstsze błędy przy doborze rękawic spawalniczych
- stosowanie tych samych rękawic do wszystkich metod spawania,
- wybór zbyt cienkich rękawic do MIG/MAG lub MMA,
- wybór zbyt grubych rękawic do TIG, co utrudnia precyzyjną pracę,
- brak kontroli oznaczeń EN 12477, EN 407 i EN 388,
- ignorowanie stanu zużycia skóry, szwów i mankietu,
- używanie rękawic zawilgoconych, przepalonych lub zabrudzonych substancjami obniżającymi ich właściwości ochronne.
Rękawice spawalnicze należy regularnie kontrolować. Jeżeli pojawiają się dziury, przepalenia, pęknięcia skóry, rozchodzące się szwy lub utrata elastyczności, rękawice powinny zostać wycofane z użytkowania.
FAQ – rękawice spawalnicze
Jakie rękawice wybrać do spawania MIG/MAG?
Do MIG/MAG najczęściej wybiera się rękawice typu A zgodne z EN 12477, wykonane z grubszej skóry, np. bydlęcej dwoinowej. Ważna jest ochrona przed odpryskami, ciepłem i czynnikami mechanicznymi.
Jakie rękawice są najlepsze do TIG?
Do TIG zwykle stosuje się cieńsze rękawice typu B, często ze skóry koziej. Zapewniają większą manualność i lepsze czucie w palcach, co jest ważne przy precyzyjnym prowadzeniu spoiny.
Czym różni się typ A od typu B?
Typ A zapewnia wyższą ochronę mechaniczną i termiczną, ale mniejszą zręczność. Typ B zapewnia większą precyzję i wygodę ruchów, ale niższy poziom ochrony przed ciepłem i odpryskami.
Czy jedne rękawice spawalnicze wystarczą do wszystkich metod?
Nie zawsze. Przy różnych metodach spawania występują różne zagrożenia i różne wymagania dotyczące precyzji. W wielu zakładach sensowne jest stosowanie różnych rękawic do TIG oraz do MIG/MAG lub MMA.
Kiedy wymienić rękawice spawalnicze?
Rękawice należy wymienić, gdy mają przepalenia, dziury, pęknięcia, uszkodzone szwy, utraciły elastyczność lub nie zapewniają już pewnego chwytu. Nie należy używać rękawic, które mogły stracić właściwości ochronne.
Podsumowanie
Rękawice spawalnicze powinny być dobierane do metody spawania i realnych zagrożeń na stanowisku. Do MIG/MAG i MMA zwykle wybiera się rękawice typu A, które zapewniają wyższy poziom ochrony przed ciepłem, odpryskami i uszkodzeniami mechanicznymi. Do TIG częściej stosuje się rękawice typu B, ponieważ umożliwiają bardziej precyzyjną pracę.
Najlepszy wybór to taki, który łączy wymagane normy, właściwy materiał, dobrą konstrukcję i dopasowanie do dłoni. W razie wątpliwości dobór rękawic warto skonsultować ze służbą BHP, producentem lub dostawcą ŚOI.
